دانشمندان برای نخستین‌بار موفق شدند با استفاده از هوش مصنوعی، ویروس‌های جدید و قابل‌حیات طراحی کنند؛ دستاوردی که می‌تواند در آینده کاربردهای مهمی در پزشکی و ژن‌درمانی داشته باشد، اما همزمان نگرانی‌هایی را درباره خطرات احتمالی این فناوری ایجاد کرده است.

در این پژوهش که در مجله علمی Science منتشر شده، محققان دانشگاه Stanford و Arc Institute از یک مدل هوش مصنوعی به نام «Evo» استفاده کردند. این مدل برخلاف هوش مصنوعی‌های زبانی که با متن آموزش می‌بینند، با حدود ۹ تریلیون واحد سازنده DNA آموزش دیده تا الگوهای ژنتیکی را یاد بگیرد.

محققان از Evo خواستند ژنوم‌های جدیدی برای یک نوع ویروس به نام Phi X-174 طراحی کند. این ویروس از نوع «باکتریوفاژ» است؛ یعنی انسان را آلوده نمی‌کند و هدف آن باکتری‌هایی مانند E. coli است.

هوش مصنوعی حدود ۷۰۰ هزار ژنوم احتمالی تولید کرد که پژوهشگران ۲۸۵ مورد از آنها را برای آزمایش انتخاب کردند. در نهایت ۱۶ نمونه به ویروس‌های قابل‌حیات تبدیل شدند که می‌توانستند باکتری‌ها را آلوده کرده و تکثیر شوند. حتی برخی از آنها سریع‌تر از نمونه طبیعی ویروس تکثیر شدند.

اهمیت این دستاورد فقط به ساخت یک ویروس جدید محدود نمی‌شود. در حال حاضر از برخی ویروس‌ها در ژن‌درمانی به‌عنوان وسیله‌ای برای انتقال ژن‌های سالم به سلول‌های بیمار استفاده می‌شود. پژوهشگران امیدوارند در آینده بتوان با کمک هوش مصنوعی ویروس‌هایی را برای انجام چنین وظایفی به شکل مؤثرتر یا ایمن‌تر طراحی کرد.

با این حال، این فناوری نگرانی‌های امنیت زیستی را نیز افزایش داده است. کارشناسان هشدار داده‌اند که نسل‌های قدرتمندتر این مدل‌ها ممکن است در آینده قابلیت سوءاستفاده برای طراحی عوامل بیماری‌زای خطرناک را داشته باشند و قوانین فعلی هنوز با سرعت پیشرفت این فناوری هماهنگ نشده‌اند.

پژوهشگران برای کاهش این خطر، ویروس‌هایی را که انسان‌ها، حیوانات، گیاهان یا قارچ‌ها را آلوده می‌کنند از این آزمایش کنار گذاشتند و تحقیقات را به ویروس‌هایی محدود کردند که باکتری‌ها را آلوده می‌کنند.

این پژوهش در واقع نشان می‌دهد هوش مصنوعی از مرحله «خواندن و تحلیل DNA» یک قدم فراتر رفته و اکنون می‌تواند توالی‌های ژنتیکی جدیدی طراحی کند که در دنیای واقعی نیز قابلیت فعالیت زیستی دارند.