برقع بندری؛ جلوهگری هنر بر چهره زنان جنون ایران
برقع بندری با سوزندوزیهای قرمز، قابهای ظریف طلایی و شرابههای رقصانش، یکی از زیباترین آرایههای صورت زنان ساکن سواحل جنوبی ایران است. این پوشش روی چهره مینشیند، اما الزاما چهره را خاموش نمیکند، بلکه در بسیاری از نمونهها، آن را به بومی کوچک برای رنگ، نقش، دوخت و تزیین تبدیل میکند. برخی برقعهای نفیس به دلیل استفاده از نخهای زرین و تزیینات ارزشمند، افزون بر کارکرد پوششی، به اشیایی با ارزش اقتصادی و هنری تبدیل میشوند.
در مطالعهای که سال ۲۰۲۱ (۱۴۰۰) درباره زنان قشم و بلوچستان انجام شد، پژوهشگران نشان دادند که برقع هرمزگان برخلاف نقاب سیاه رایج در برخی کشورهای عربی، بیش از آنکه نمادی از هویت مذهبی یا ابزاری برای یکسانسازی ظاهر زنان باشد، زبانی برای بیان هویت فردی است.
رنگ، شکل و تزیینات برقع میتواند درباره سن، وضعیت تاهل، جایگاه اجتماعی و حتی توان اقتصادی صاحب آن اطلاعاتی ارائه دهد. در حالی که در سایر جوامع، نقاب یکدست و سیاه است و بیشتر با ناشناس ماندن و کاهش تفاوتهای ظاهری پیوند خورده است.
پژوهش دیگری که در سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۷)، پس از یک سال مطالعه میدانی میان زنان برقعپوش قشم منتشر شد، هم به نتیجهای مشابه رسید. این تحقیق برقع را نه نمادی صرفا ایدئولوژیک، بلکه محصولی فرهنگی معرفی میکند که زنان از طریق آن هویت اجتماعی خود را بازتعریف میکنند.
درباره ریشه واژه «برقع» دیدگاههای مختلفی وجود دارد. برخی پژوهشگران آن را با واژه فارسی «پرده» و مفهوم پوشش و حائل مرتبط میدانند که در رفتوآمد میان زبانهای فارسی، عربی و ترکی صورتهای گوناگونی پیدا کرد. در بخشهایی از غرب هرمزگان نیز این پوشش با نام عربی «بَطّوله» شناخته میشود.
لباس رنگارنگ بندری از عناصر مهم هویت بصری زنان جنوب ایران است. تنوع این پوشش چنان گسترده است که ممکن است از روستایی به روستای دیگر، طرحها، رنگها و شیوههای دوخت متفاوتی دیده شود.
قدم زدن در بازارهای صنایعدستی بندرعباس، قشم یا میناب نشان میدهد که این سنت همچنان زنده است؛ ویترینهایی پر از برقعهای زرشکی، لاجوردی، طلایی، نارنجی و مشکی که هر کدام حاصل ساعتها دوخت و تزییناند.
برقع، حتی با تغییر سبک زندگی و کاهش برخی کارکردهای سنتی، از حافظه بصری جنوب ایران حذف نشود. در بسیاری از تصاویر امروز، برقع نه فقط پوششی روزمره، بلکه نشانهای از تعلق فرهنگی و بازخوانی زیباییشناسی بومی است.
نظرات
حداقل ۳ کاراکتر؛ پس از تأیید مدیر نمایش داده میشود.
هنوز نظری ثبت نشده است
